Yedekleme Türleri: Tam, Artımlı ve Diferansiyel Farkı

Yedekleme yazılımını kurarsınız, karşınıza “tam”, “artımlı” ve “diferansiyel” diye üç seçenek çıkar — ama hiçbirinin yanında hangisini seçmeniz gerektiği yazmaz. Üçü de sonuçta aynı veriyi korur. Aralarındaki fark, yedeklemenin ne kadar sürdüğünde, ne kadar yer kapladığında ve bir şeyler ters gittiğinde geri dönmenin ne kadar zaman alacağında ortaya çıkar.

Bu üç değişken birbirine bağlı olduğu için “en iyi tür” diye bir cevap yok; kendi verinize göre değişen bir denge var. Aşağıda üç türün nasıl çalıştığını, farkın tam olarak nereden doğduğunu ve hangi senaryoda hangisinin daha mantıklı olduğunu anlatıyoruz.

Yedekleme türü aslında neyi belirler?

Tür seçimi teknik bir ayrıntı gibi görünür, oysa doğrudan üç pratik sonucu belirler. Bunları birlikte düşünmek gerekir, çünkü birini iyileştirdiğinizde genellikle diğerinden veriyorsunuz.

• Yedekleme süresi: İşin gece boyunca bitmesi gereken bir penceresi vardır. Yedekleme mesai saatlerine taşarsa sistemleri yavaşlatır; hiç bitmezse o günün yedeği yok demektir.
• Kapladığı alan: Ne kadar veri saklarsanız o kadar maliyet. Daha da önemlisi, aynı bütçeyle daha az yer kaplayan bir yöntem size geriye dönük daha fazla gün saklama imkânı verir.
• Geri yükleme süresi: Sorun çıktığı gün tek önemli olan budur. Yedeğin ne kadar hızlı alındığı değil, veriye ne kadar çabuk geri dönebildiğiniz iş kaybınızı belirler.

Üç türü ayıran şey, her çalışmada hangi veriyi kopyaladıkları. Bu tek karar, yukarıdaki üç sonucun tamamını peşinden sürüklüyor. Yedeklemenin genel çerçevesine ve bulut tarafının bu tabloya nasıl oturduğuna bulut yedekleme rehberimizden bakabilirsiniz.

Tam yedekleme: her seferinde her şey

Tam yedekleme, seçtiğiniz verinin tamamını her çalışmada baştan kopyalar. Dün değişmiş, geçen yıl değişmiş ya da hiç değişmemiş — hepsi yeniden yazılır.

Avantajı sadeliğinde: her tam yedek kendi başına eksiksizdir. Geri yüklemek için başka hiçbir dosyaya ihtiyacınız olmaz, tek bir yedeği açar ve işi bitirirsiniz. Bu da onu en hızlı geri dönen ve en az şeyin ters gidebileceği tür yapar.

Bedeli ise süre ve alan. Her gün tam yedek alan bir sistemde, verinizin %1’i değişmiş olsa bile %100’ü yeniden aktarılır. Birkaç yüz gigabaytlık bir dosya sunucusunda bu, hem gecelik pencereyi doldurur hem de haftalar içinde ciddi bir depolama faturası oluşturur.

Hangi türü seçerseniz seçin, ilk yedek her zaman tam yedektir. Artımlı ve diferansiyel, üzerine ekleneceği bir taban olmadan çalışamaz. Bu yüzden “artımlıya geçtim ama ilk gece yedekleme çok uzun sürdü” durumu bir arıza değil, beklenen davranıştır.

Artımlı yedekleme: son yedekten bu yana ne değiştiyse

Artımlı yedekleme yalnızca son yedeklemeden bu yana değişen veriyi kopyalar. Buradaki kritik ayrıntı şu: referans aldığı nokta, türü ne olursa olsun en son alınan yedektir.

Pazartesi tam yedek aldıysanız, salı günkü artımlı yedek pazartesiden beri değişenleri alır. Çarşamba günkü artımlı ise pazartesiye değil, salıya bakar. Böylece her çalışma yalnızca bir günlük değişimi taşır.

Sonuç, üç tür arasında en küçük dosyalar ve en kısa yedekleme süresidir. Dar bant genişliğiyle çalışan uzak bir şubede ya da gecelik penceresi sıkışık bir sunucuda çoğu zaman tek uygulanabilir seçenek budur.

Karşılığını geri yüklerken ödersiniz. Perşembe günkü hâline dönmek istediğinizde pazartesinin tam yedeği, ardından salı, çarşamba ve perşembenin artımlıları sırayla uygulanmalıdır. Bu bir zincirdir ve zincirin özelliği şudur: aradaki tek bir halka bozulursa ya da yanlışlıkla silinirse, o halkadan sonraki bütün yedekler kullanılamaz hâle gelir.

Diferansiyel (fark) yedekleme: son tam yedekten bu yana

Bazı yazılımlarda “fark yedekleme” olarak da geçen diferansiyel yedekleme, referans noktasını sabitler: her çalışmada son tam yedekten bu yana değişen her şeyi kopyalar.

Pazartesi tam yedek aldıysanız, salı günkü diferansiyel pazartesiden beri değişenleri alır. Çarşamba günkü diferansiyel de yine pazartesiye bakar — yani salının değişikliklerini de içine alır. Her gün bir öncekini kapsadığı için diferansiyel yedekler tam yedeğe uzaklaştıkça büyür. Hafta sonuna doğru boyutları tam yedeğe yaklaşabilir.

Kazandığınız şey geri yüklemede ortaya çıkar: yalnızca tam yedek + en son diferansiyel gerekir. Aradaki günlere hiç dokunmazsınız. İki parçalık bir işlem olduğu için hem daha hızlıdır hem de zincir kırılması riski taşımaz.

Bu yüzden diferansiyel, ikisinin arasında bir orta yol sayılır: tam yedekten daha az yer kaplar, artımlıdan daha hızlı geri döner.

Üçü yan yana: süre, depolama ve geri yükleme dengesi

Aynı senaryoyu üç tür için yan yana koyduğunuzda tablo netleşiyor:

Tablodaki simetri dikkat çekicidir: artımlı yedeklemenin en iyi olduğu her satırda geri yükleme en kötüsüdür, tam yedeklemede ise tam tersi. Diferansiyel ikisinin arasında durur ve çoğu şirket için pratikte en dengeli seçenektir.

Şunu da eklemek gerekiyor: tür seçimi bir yedekleme stratejisinin yerine geçmez. Hangi türü kullanırsanız kullanın, kopyalarınızın kaç tane olduğu ve nerede durduğu ayrı bir sorudur — bu tarafı 3-2-1 yedekleme kuralı yazımızda ele aldık.

Hangi türü ne zaman seçersiniz?

Pratikte bu türler tek başına değil, birlikte kullanılır. Yaygın kurulum şudur: haftada bir tam yedek, aradaki günlerde artımlı ya da diferansiyel. Karar verirken şu senaryolara bakabilirsiniz:

• Veriniz küçükse ve gece pencereniz genişse — birkaç on gigabaytlık bir veriyle çalışıyorsanız her gün tam yedek almak hâlâ mümkündür. En basit düzen budur; karmaşıklık eklemeye gerek yoktur.
• Yedekleme penceresi darsa veya bant genişliği sınırlıysa — haftalık tam yedek + günlük artımlı. Uzak şubeler, mobil ekipler ve büyük dosya sunucuları çoğunlukla buraya düşer.
• Geri dönüş hızı kritikse — haftalık tam yedek + günlük diferansiyel. Kesintinin doğrudan para kaybettirdiği sistemlerde, diferansiyelin kapladığı fazladan alan geri yüklemede kazandırdığı zamana fazlasıyla değer.
• Veritabanı yedekliyorsanız — veritabanı dosyasını çalışırken düz kopyalamak tutarlı bir yedek üretmez. Veritabanının kendi tutarlı yedekleme mekanizması kullanılmalı, tür kararı da onun sunduğu seçenekler içinden verilmelidir.
• Sunucunun tamamını korumak istiyorsanız — işletim sistemi, kurulu yazılımlar ve ayarlarla birlikte tek parça geri dönmek dosya yedeğinin işi değildir. Bu katman için Easy Image Backup gibi bir imaj yedekleme çözümü gerekir.

Kararı verdikten sonra iş, onu düzenli çalışan bir takvime bağlamaya kalıyor. Narbulut Backup Now, dosya, e-posta ve veritabanı yedeklerinizi zamanlanmış görevlerle bulut tarafına taşır; sıklığı ve saklama süresini belirledikten sonra düzen elle müdahale gerektirmeden döner.

Tür seçerken en sık yapılan hatalar

Aynı birkaç hata sürekli tekrar ediyor ve hepsinin ortak noktası, sorunun yedekleme anında değil geri yükleme anında ortaya çıkması:

• Zinciri hiç kırmamak. Aylarca yeni bir tam yedek almadan artımlı almaya devam etmek, geri yüklemesi saatler süren ve tek bir bozuk dosyaya karşı savunmasız bir zincir üretir. Tam yedek düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır.
• Saklama süresini türden bağımsız sanmak. Artımlı düzende zincirin başındaki tam yedek silindiğinde, ondan sonraki bütün artımlı yedekler tek başına anlamsız hâle gelir. Saklama kuralı zinciri bir bütün olarak görmelidir. Yasal saklama yükümlülükleriniz varsa — KVKK kapsamındaki süreler gibi — bu hesabı yaparken onları da katmanız gerekir.
• Tür değişikliğinin bedelini hesaba katmamak. Türü değiştirdiğinizde bir sonraki çalışma tam yedek olacaktır. Bunu dar bir gece penceresinde planlarsanız yedekleme mesaiye taşar.
• Geri yükleme süresini hiç ölçmemiş olmak. Çoğu şirket yedeğinin ne kadar sürede alındığını bilir, ne kadar sürede geri döneceğini bilmez. Oysa tür seçiminin asıl gerekçesi bu ikinci sayıdır.
• “Başarılı” bildirimine güvenmek. Yedekleme raporunun yeşil olması, o yedeğin açılabildiği anlamına gelmez. Düzenli geri yükleme testi yapılmadıkça hiçbir tür sizi korumaz — bu ve benzeri alışkanlıkları yedeklemenin 7 altın kuralı yazımızda topluca bulabilirsiniz.

Özetle: tam yedekleme en güvenli geri dönüşü, artımlı en verimli yedeklemeyi, diferansiyel ise ikisinin arasındaki dengeyi verir. Doğru cevabı bulmanın yolu, kendinize tek bir soruyu sormaktan geçiyor — bu veri kaybolursa ne kadar sürede geri dönmüş olmam gerekir? Bu sürenin altında kalan tür sizin türünüzdür.